Við flutning á úrgangi milli landa er að ýmsu að hyggja. Úrgangi sem er fluttur milli landa þarf að fylgja upplýsingar um uppruna, áfangastað og eiginleika úrgangsins. Ekki er heimilt að flytja hættulegan úrgang milli landa án samþykkis yfirvalda og það er alfarið óheimilt að flytja úrgang úr landi til förgunar, nema um sé að ræða spilliefni og þá þarf að afla tilskilinna leyfa.
Að neðan er að finna helstu upplýsingar um þær kröfur sem gilda um flutning úrgangs milli landa. Fyrst er fjallað um úrgang sem ekki er hættulegur. Þar fyrir neðan er fjallað um flutning hættulegs úrgangs milli landa. Neðst er að finna ítarefni og upplýsingar um eftirlit með málaflokknum.
Útflutningur úrgangs til endurnýtingar til landa utan OECD
Lönd utan OECD, þ.e. landa sem falla ekki undir ákvörðun Efnahags- og framfarastofnunarinnar (OECD) um eftirlit með flutningi úrgangs yfir landamæri, kunna að hafa strangari kröfur, svo sem um skriflega fyrirframtilkynningu og samþykki, eða innflutningsbann á ákveðnum tegundum úrgangs.
Kröfurnar eru breytilegar og mismunandi milli landa og sá sem annast tilflutninginn þarf að tryggja samræmi við nýjustu breytingar.
Nánari fyrirspurnir má senda beint til viðkomandi landa, sjá lista yfir tengiliði í viðtökulöndum
Sjá nánar um flutning endurvinnsluefna milli landa:
Það fyrsta sem handhafi úrgangs eða varnings sem gæti verið úrgangur þarf að huga að, er hvort úrgangurinn eða varningurinn sé skilgreindur sem hættulegur eða ekki. Að meginreglu eru spilliefni hættulegur úrgangur. Hægt er að fletta upp öllum úrgangi í reglugerð um skrá yfir úrgang og mat á hættulegum eiginleikum úrgangs nr. 1040/2016, þar sem stjörnumerktir úrgangsflokkar eru hættulegur úrgangur.
Áður en flytja má hættulegan úrgang út þarf að tilkynna um útflutninginn, semja um viðtöku og úrvinnslu á úrganginum í viðtökulandinu og útvega fjárhagslega tryggingu vegna flutningsins. Farið er yfir hvernig þetta er gert hér að neðan.
Viðmið fyrir flutning á notuðum varningi sem ekki flokkast sem úrgangur má finna í þessum leiðbeiningum:
1. Tilkynnt um flutning á hættulegum úrgangi
Tilkynning um flutning úrgangs er send í gegnum stafrænt kerfi Evrópusambandsins sem kallast DIWASS.
Til að geta sent tilkynningu í gegnum kerfið þarf tilkynnandi, móttökuaðili, flutningsaðili og aðrir aðilar sem koma að flutningnum að stofna aðgang í DIWASS. Leiðbeiningar um stofnun aðgangs er að finna hér á þessari leiðbeiningarsíðu Evrópusambandsins, bæði í formi leiðbeiningarbæklings og myndbanda.
Ísland notast við DIWASS í gegnum vefgátt (e. Graphical user interface eða GUI) og að öllu jöfnu notast íslenskir rekstraraðilar notast við vefgáttina. Rekstraraðilum er þó heimilt að tengja tölvukerfi sín beint við DIWASS í gegnum sjálfvirka síkvika tengingu (e. Application programming interface eða API).
Fullnægjandi tilkynning þarf að innihalda eftirfarandi gögn:
2. Staðfesting á að tilkynning sé rétt gerð (e. Acknowledgement)
Staðfesting kemur frá yfirvaldi í móttökulandi eftir um það bil 30 daga ef umsóknin er samþykkt. Stundum eru gerðar athugasemdir við gögn tilkynnanda, sem þarf að bregðast við.
3. Samþykki tilkynningar um flutning hættulegs úrgangs (e. Written consent to shipment)
Viðtökuríki, sendingarríki og öll ríki sem flutningur úrgangs fer um þurfa að gefa sitt samþykki áður hefja má útflutning.
4. Sendingar hefjast
Þegar staðfesting liggur fyrir, getur útflutningur hafist. Hverri sendingu þarf að fylgja útfyllt eyðublað annex 1B sem er fyllt út í DIWASS og berst sjálfkrafa til viðeigandi aðila. Fylla þarf út annex IB að minnsta kosti þremur virkum dögum áður en sending hefst. Þegar viðtakandi hefur endurunnið eða fargað viðkomandi úrgangi fyllir hann út staðfestingu þess efnis í DIWASS.
Gildistími tilkynninga
Tilkynningar gilda yfirleitt í eitt ár (geta verið upp í þrjú ár í sérstökum tilvikum) og eru takmarkaðar bæði af heildarmagni úrgangs og fjölda sendinga. Þetta þarf að hafa í huga þegar áætlaður er fjöldi sendinga og heildarmagn úrgangs í tilkynningu um flutning úrgangs milli landa.
Gjald vegna umsýslu tilkynninga um flutning milli landa
Umhverfis- og orkustofnun innheimtir gjald fyrir umsýslu tilkynninga og sendinga fyrir innflutning, útflutning og umflutning úrgangs, sbr. 29. gr. laga 55/2003 um meðhöndlun úrgangs. Sjá nánar í gjaldskrá Umhverfis- og orkustofnunar.
Ítarefni
Þann 21. maí 2026 var tekið í notkun samevrópskt rafrænt kerfi fyrir flutning úrgangs milli landa. Kerfið kallast DIWASS og verður tekið í notkun samtímis í allri Evrópu. Sagt var frá kerfinu í frétt á úrgangur.is og það var kynnt á kynningarfundi þann 25. mars sem var tekinn upp og nálgast má upptökuna hér.
Fjallað er um flutning úrgangs á milli landa á heimasíðu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins. Ný reglugerð um flutning úrgangs, reglugerð (ESB) 2024/1157, hefur tekið gildi í Evrópusambandinu en ekki á Íslandi og því má búast við að upplýsingar hjá Evrópusambandinu séu ekki að öllu leyti eins og þær sem finna má í íslensku regluverki.
Leiðbeiningar um útfyllingu umsóknar er að finna í VIÐAUKA IC við regulation (EC) 1013/2006. Íslensk þýðing er í reglugerð (EB) nr. 669/2008 um að ljúka við I. viðauka C við reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1013/2006 um tilflutning úrgangs.
Um flutning úrgangs milli landa gildir reglugerð 822/2010 um flutning úrgangs milli landa.
Virkt eftirlit með flutningi úrgangs á milli landa er mikilvægt skref í að tryggja rétta meðhöndlun á þeim úrgangi sem fellur til í hverju landi fyrir sig og tryggja að með flutningnum sé ekki verið að flytja vandamál sem fylgja úrgangsmeðhöndlun til annarra landa. Um leið veitir eftirlitið úrgangsmeðhöndlunaraðilum aukið aðhald með það að markmiði að aðilar í iðnaðinum geri sér fulla grein fyrir þeirra ábyrgð.
Markmið eftirlitsins er að enginn ólöglegur flutningur úrgangs eigi sér stað til- og frá Íslandi.
Tilgangur eftirlits með flutningi úrgangs milli landa er fyrst og fremst að tryggja eftirfylgni reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (EB) nr. 1013/2006 um flutning úrgangs sem var innleidd með reglugerð 822/2010 um flutning úrgangs á milli landa. Með reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 660/2014 um breytingu á reglugerð (EB) nr. 1013/2006 um flutning úrgangs, var svo aðildarríkjum Evrópusambandsins og löndum EES gert að sinna virku eftirliti með flutningi. Í breytingarreglugerðinni kemur fram að eftirlitið skuli fylgja eftirlitsáætlunum hver lands fyrir sig þar sem sett er niður skipulag eftirlits til þriggja ára í senn. Hér má finna eftirlitsáætlanir sem stofnunin hefur gefið út:
Eftirlitsáætlun um flutning úrgangs milli landa 2024 – 2026
Eftirlitsáætlun um flutning úrgangs milli landa 2021 – 2023
Eftirlitsáætlun um flutning úrgangs milli landa 2018 – 2020
Framkvæmd og skipulag eftirlits er sett fram í framkvæmdaráætlun sem Umhverfis- og orkustofnun setur saman fyrir hvert ár eftirlitstímabilsins. Framkvæmdaráætlunin er vinnuskjal stofnunarinnar. Í lok hvers árs er tekin saman skýrsla um framkvæmd eftirlitsins og niðurstöður. Skýrslur um niðurstöður síðustu ára má finna hér:
Niðurstöður eftirlits með flutningi úrgangs á milli landa 2021
Niðurstöður eftirlits með flutningi úrgangs á milli landa 2020
Niðurstöður eftirlits með flutningi úrgangs á milli landa 2019
Niðurstöður eftirlits með flutningi úrgangs á milli landa 2018