{"id":8963,"date":"2025-01-20T13:08:24","date_gmt":"2025-01-20T13:08:24","guid":{"rendered":"https:\/\/urgangur.is\/?p=8963"},"modified":"2025-03-10T13:16:46","modified_gmt":"2025-03-10T13:16:46","slug":"skyrsla-um-matarsoun-a-islandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/urgangur.is\/?p=8963","title":{"rendered":"Sk\u00fdrsla um matars\u00f3un \u00e1 \u00cdslandi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Matars\u00f3un \u00e1 \u00cdslandi jafngildir um 160 k\u00edl\u00f3um \u00e1 hvern \u00edb\u00faa \u00e1 \u00e1ri. T\u00e6pur helmingur allrar matars\u00f3unar \u00e1 s\u00e9r sta\u00f0 \u00ed frumframlei\u00f0slu matv\u00e6la en um 40% \u00e1 heimilum.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00deetta s\u00fdna ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur m\u00e6linga Umhverfis- og orkustofnunar. Stofnunin hefur \u00ed fyrsta sinn m\u00e6lt matars\u00f3un \u00ed allri vir\u00f0iske\u00f0ju matv\u00e6la eftir sta\u00f0la\u00f0ri a\u00f0fer\u00f0afr\u00e6\u00f0i Evr\u00f3pusambandsins. Ni\u00f0urst\u00f6\u00f0urnar hafa veri\u00f0 kynntar \u00e1\u00f0ur en n\u00e1kv\u00e6m sk\u00fdrsla var a\u00f0 koma \u00fat, sk\u00fdrslan er \u00e1 ensku og hana m\u00e1 finna <a href=\"https:\/\/ust.is\/library\/Skrar\/utgefid-efni\/Annad\/Food_waste_in_Iceland_2022_UPD.pdf\">h\u00e9r.<\/a> \u00cd sk\u00fdrslunni er greint fr\u00e1 a\u00f0fer\u00f0arfr\u00e6\u00f0i, helstu skilgreiningum og ni\u00f0urst\u00f6\u00f0um ranns\u00f3knarinnar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00cdsland hefur sett s\u00e9r markmi\u00f0 um a\u00f0 draga \u00far matars\u00f3un, b\u00e6\u00f0i sem hluti af a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed loftslagsm\u00e1lum og sem hluta af framlagi okkar til heimsmarkmi\u00f0a Sameinu\u00f0u \u00fej\u00f3\u00f0anna. L\u00e1gm\u00f6rkun matars\u00f3unar er<strong> loftslagsm\u00e1l, efnahagsm\u00e1l<\/strong> og mikilv\u00e6gur \u00fe\u00e1ttur \u00ed innlei\u00f0ingu<strong> hringr\u00e1sarhagkerfisins.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"808\" src=\"https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/matarsoun-1-1024x808.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-8972\" srcset=\"https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/matarsoun-1-1024x808.png 1024w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/matarsoun-1-300x237.png 300w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/matarsoun-1-768x606.png 768w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/matarsoun-1-1536x1212.png 1536w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/matarsoun-1-2048x1615.png 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Hvar er mat s\u00f3a\u00f0?<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00e6lingarnar \u00e1 matars\u00f3un n\u00e1\u00f0u yfir alla hlekki vir\u00f0iske\u00f0junnar, \u00fe.e.a.s. frumframlei\u00f0slu, vinnslu, framlei\u00f0slu, dreifingu og sm\u00e1s\u00f6lu matv\u00e6la, veitingah\u00fas, matar\u00fej\u00f3nustu og heimili. Ni\u00f0urst\u00f6\u00f0urnar s\u00fdna a\u00f0 matars\u00f3un er fyrst og fremst \u00ed<strong> frumframlei\u00f0slu<\/strong> annars vegar og hins vegar \u00e1 <strong>heimilum<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Matars\u00f3un \u00ed frumframlei\u00f0slu sk\u00fdrist fyrst og fremst af umfangsmiklum <strong>sj\u00e1var\u00fatvegi<\/strong>, en \u00fear hefur framlei\u00f0slumagni\u00f0 mest a\u00f0 segja \u00e1 me\u00f0an n\u00fdtingin vir\u00f0ist vera g\u00f3\u00f0. Ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur k\u00f6nnunarinnar benda til \u00feess a\u00f0 <strong>matars\u00f3un \u00e1 heimilum hafi ekki aukist<\/strong> fr\u00e1 m\u00e6lingum \u00e1rin 2016 og 2019 heldur hafi nokkurn veginn sta\u00f0i\u00f0 \u00ed sta\u00f0. Erfitt er hins vegar a\u00f0 alh\u00e6fa um breytingarnar milli \u00e1ra \u00fear sem um breytta a\u00f0fer\u00f0afr\u00e6\u00f0i er a\u00f0 r\u00e6\u00f0a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Einna mikilv\u00e6gast er a\u00f0 <strong>minnka matars\u00f3un \u00e1 heimilum<\/strong> \u00ed landinu. \u00dear <strong>tapast<\/strong> <strong>mestu ver\u00f0m\u00e6tin. <\/strong>&nbsp;Auk \u00feess ver\u00f0a mestu umhverfis\u00e1hrifin \u00feegar mat er s\u00f3a\u00f0 \u00e1 heimilum. Ver\u00f0 \u00e1 matv\u00e6lum hefur h\u00e6kka\u00f0 nokku\u00f0 hratt undanfari\u00f0 og \u00fev\u00ed til mikils a\u00f0 vinna a\u00f0 draga \u00far matars\u00f3un me\u00f0 \u00fea\u00f0 a\u00f0 markmi\u00f0i a\u00f0 <strong>b\u00e6ta st\u00f6\u00f0u heimilanna<\/strong>. A\u00f0 \u00fev\u00ed s\u00f6g\u00f0u er verkefni\u00f0 \u00fe\u00f3 ekki einkam\u00e1l heimilanna og fyrirt\u00e6ki og framlei\u00f0endur \u00feurfa a\u00f0 leggja sitt af m\u00f6rkum me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 <strong>hanna og marka\u00f0ssetja v\u00f6rur<\/strong> s\u00ednar me\u00f0 matars\u00f3un \u00e1 heimilum \u00ed huga.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><thead><tr><th class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Hlekkur vir\u00f0iske\u00f0ju<\/th><th>Matars\u00f3un \u00e1 mann 2022 (kg)<\/th><th>Matars\u00f3un 2022 (tonn)<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Frumframlei\u00f0sla<\/td><td>77,4<\/td><td>29.130<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Vinnsla og framlei\u00f0sla<\/td><td>4,2<\/td><td>1.596<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Dreifing og sm\u00e1sala<\/td><td>5,1<\/td><td>1.927<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Veitingah\u00fas og matar\u00fej\u00f3nusta<\/td><td>10,2<\/td><td>3.856<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Heimili<\/td><td>63,2<\/td><td>23.781<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\"><strong>Samtals<\/strong><\/td><td><strong>160,2<\/strong><\/td><td><strong>60.290<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00cdsland kemur vel \u00fat<\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Matars\u00f3un \u00ed fj\u00f3rum af fimm hlekkjum vir\u00f0iske\u00f0junnar er <strong>undir me\u00f0altali Evr\u00f3pu<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">S\u00f3un \u00ed vinnslu og framlei\u00f0slu, sm\u00e1s\u00f6lu og dreifingu og matar\u00fej\u00f3nustugeiranum m\u00e6list nokku\u00f0 undir me\u00f0altali \u00ed Evr\u00f3pu. Umfang matars\u00f3unar \u00e1 heimilum er svipa\u00f0 \u00fev\u00ed sem gengur og gerist \u00ed \u00f6\u00f0rum Evr\u00f3pur\u00edkjum. S\u00f3un \u00ed frumframlei\u00f0slu er nokku\u00f0 yfir me\u00f0altali \u00ed en helst \u00ed hendur vi\u00f0 mikla matv\u00e6laframlei\u00f0slu \u00e1 hvern \u00cdslending.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">Metna\u00f0arfull markmi\u00f0 <\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlunin, Minni matars\u00f3un, sem \u00fdtt var \u00far v\u00f6r hausti\u00f0 2021 inniheldur 24 a\u00f0ger\u00f0ir sem &nbsp;draga eiga \u00far matars\u00f3un og stu\u00f0la a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 settum markmi\u00f0um \u00cdslands um a\u00f0 <strong>minnka matars\u00f3un um 30% fyrir \u00e1ri\u00f0 2025 og um 50% fyrir \u00e1ri\u00f0 2030<\/strong> ver\u00f0i n\u00e1\u00f0. M\u00e6lingarnar \u00ed sk\u00fdrslunni ver\u00f0a nota\u00f0ar sem grunnl\u00edna vegna \u00feessara markmi\u00f0a.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sta\u00f0an \u00e1 a\u00f0ger\u00f0unum n\u00fa \u00ed byrjun \u00e1rs 2025 er \u00feessi:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table is-style-regular\"><table><thead><tr><th class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Sta\u00f0a<\/th><th>Fj\u00f6ldi a\u00f0ger\u00f0a<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Loki\u00f0<\/td><td>4<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">\u00cd framkv\u00e6md<\/td><td>12<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">\u00cd undirb\u00faningi<\/td><td>6<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\">Fresta\u00f0<\/td><td>2<\/td><\/tr><tr><td class=\"has-text-align-left\" data-align=\"left\"><strong>Samtals<\/strong><\/td><td><strong>24<\/strong><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"716\" src=\"https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/UST-husradin-2548x1781-B-1024x716.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7853\" srcset=\"https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/UST-husradin-2548x1781-B-1024x716.png 1024w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/UST-husradin-2548x1781-B-300x210.png 300w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/UST-husradin-2548x1781-B-768x537.png 768w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/UST-husradin-2548x1781-B-1536x1074.png 1536w, https:\/\/urgangur.is\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/UST-husradin-2548x1781-B-2048x1432.png 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">\u00cdtarefni um matars\u00f3un og ranns\u00f3knir<\/h2>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/samangegnsoun.is\/rannsoknir\/\">Um ranns\u00f3knir \u00e1 matars\u00f3un &#8211; a\u00f0fer\u00f0arfr\u00e6\u00f0i og ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/library\/02-Rit--skyrslur-og-skrar\/Minni matars%C3%B3un - A%C3%B0ger%C3%B0a%C3%A1%C3%A6tlun gegn matars%C3%B3un.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Minni matars\u00f3un \u2013 a\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun gegn matars\u00f3un<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/www.stjornarradid.is\/verkefni\/umhverfi-og-natturuvernd\/loftslagsmal\/adgerdaaaetlun-i-loftslagsmalum\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">A\u00f0ger\u00f0a\u00e1\u00e6tlun \u00ed loftslagsm\u00e1lum<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/samangegnsoun.is\/matarsoun\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">matarsoun.is \u2013 Saman gegn s\u00f3un<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Matars\u00f3un \u00e1 \u00cdslandi jafngildir um 160 k\u00edl\u00f3um \u00e1 hvern \u00edb\u00faa \u00e1 \u00e1ri. T\u00e6pur helmingur allrar matars\u00f3unar \u00e1 s\u00e9r sta\u00f0 \u00ed frumframlei\u00f0slu matv\u00e6la en um 40% \u00e1 heimilum. \u00deetta s\u00fdna ni\u00f0urst\u00f6\u00f0ur m\u00e6linga Umhverfis- og orkustofnunar. Stofnunin hefur \u00ed fyrsta sinn m\u00e6lt matars\u00f3un \u00ed allri vir\u00f0iske\u00f0ju matv\u00e6la eftir sta\u00f0la\u00f0ri a\u00f0fer\u00f0afr\u00e6\u00f0i Evr\u00f3pusambandsins. Ni\u00f0urst\u00f6\u00f0urnar hafa veri\u00f0 kynntar \u00e1\u00f0ur en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":19,"featured_media":8966,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[45,48,43],"class_list":["post-8963","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized","tag-hringrasarhagkerfi","tag-lifurgangur","tag-matarsoun"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8963","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/19"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8963"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8963\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9116,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8963\/revisions\/9116"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8966"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8963"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8963"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/urgangur.is\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8963"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}